Er is een klassiek moment in het leven van iedere zwembadeigenaar. Het water is troebel of het ruikt scherp, je kijkt op het display van je zoutsysteem en je denkt: er zal wel te weinig zout in zitten. Dus gooi je een zak zout erbij. Twee dagen later is er niets veranderd.
In de meeste gevallen ligt het probleem niet bij het zout, maar bij de waterbalans. Je zoutgehalte is namelijk maar één waarde van de zes die er in een zoutwaterzwembad toe doen. De andere vijf bepalen of het chloor dat je zelf aanmaakt ook echt zijn werk kan doen.
In dit artikel lees je:
- Wat waterbalans precies inhoudt
- Welke waarden je meet en wat de streefwaarden zijn
- Waarom een scheve balans je elektrolysecel geld kost
- In welke volgorde je je water bijstelt
Wat waterbalans eigenlijk betekent
Waterbalans is het evenwicht tussen de stoffen die van nature in je zwembadwater zitten. Zuurgraad, alkaliteit, kalk en temperatuur werken op elkaar in. Ligt dat evenwicht goed, dan is je water helder, voelt het zacht aan en gaan je installatie en afwerking lang mee.
Ligt het evenwicht scheef, dan gebeurt er altijd een van twee dingen. Je water wordt agressief en gaat kalk onttrekken aan voegen, beton en metalen onderdelen. Of je water wordt verzadigd en zet kalk af op je liner, je warmtewisselaar en, het vervelendst van allemaal, op de platen van je elektrolysecel.
Vakmensen drukken dat evenwicht uit in de verzadigingsindex, ook wel de Langelier-index genoemd. Zit die tussen ongeveer min 0,3 en plus 0,3, dan is je water in balans. Je hoeft die berekening niet zelf te maken, maar het is prettig om te weten dat de waarden die je meet samen één geheel vormen en niet los van elkaar staan.
Het zoutgehalte doet minder dan je denkt
Het zoutgehalte in een privézwembad ligt doorgaans tussen drie en vijf gram per liter. Dat is de brandstof voor je elektrolysecel: die zet het zout om in actief chloor, dat na zijn werk weer terugvalt tot zout. Zout verdwijnt dus nauwelijks uit je bad. Je verliest het alleen door spatwater, terugspoelen, regen en overloop.
Dat betekent ook dat je maar een paar keer per seizoen hoeft bij te vullen. Doe je dat, gebruik dan zuiver zwembadzout zonder antiklontermiddelen en zonder ijzer. Onzuiverheden in goedkoop zout slaan neer op je elektrodes en kunnen roestvlekken geven op een lichte liner. En vul altijd bij op basis van een meting, niet op gevoel: te veel zout krijg je er alleen uit door water af te laten en opnieuw te vullen.
Zit je zoutgehalte binnen het bereik van je installatie en maakt je cel toch te weinig chloor, dan is er iets anders aan de hand. Negen van de tien keer is dat de pH, de stabilisator of een verkalkte cel.
De waarden die er wel toe doen
pH
De pH bepaalt hoeveel van je chloor daadwerkelijk actief is. Bij een pH van 7,2 werkt je chloor ruim twee keer zo effectief als bij 8,0. In een zoutwaterbad stijgt de pH bovendien vanzelf, omdat het elektrolyseproces de zuurgraad omhoog duwt. Dit is dus de waarde die je het vaakst zult bijstellen, meestal met vloeibare of korrelvormige pH-min.
Alkaliteit
Alkaliteit is de buffer van je water. Ze zorgt dat je pH niet alle kanten op schiet zodra er regen valt of er twintig mensen in het bad springen. Is je alkaliteit te laag, dan blijf je pH corrigeren zonder resultaat. Daarom stel je altijd eerst je alkaliteit bij en pas daarna je pH.
Calciumhardheid
Hier speelt je woonplaats mee. In delen van Nederland is het leidingwater behoorlijk hard, in andere delen juist zacht. Te zacht water zoekt kalk en kan voegen, tegels en betonranden aantasten. Te hard water zet kalk af, precies op de plekken waar je dat niet wilt. Meet dit een paar keer per seizoen, vaker hoeft meestal niet.
Stabilisator
Stabilisator, ook wel cyanuurzuur, beschermt je chloor tegen de uv-straling van de zon. Zonder stabilisator breekt een groot deel van je vers aangemaakte chloor binnen enkele uren af en draait je cel voor niets. Maar overdrijf niet: boven ongeveer 75 milligram per liter remt stabilisator je chloor juist af. Het verdwijnt bovendien nauwelijks uit je water, dus verlagen kan alleen door te verversen.
Deze tabel geeft de streefwaarden op een rij.
| Waarde | Streefwaarde | Waarom het uitmaakt |
|---|---|---|
| pH | 7,0 tot 7,4 | Bepaalt hoe goed je chloor werkt en of je ogen prikken |
| Alkaliteit | 80 tot 120 mg/l | Houdt de pH stabiel en voorkomt schommelingen |
| Calciumhardheid | 200 tot 400 mg/l | Te laag tast afwerking aan, te hoog geeft kalkaanslag |
| Stabilisator | 30 tot 50 mg/l | Beschermt je chloor tegen afbraak door zonlicht |
| Zoutgehalte | 3 tot 5 g/l | Zorgt dat de cel voldoende chloor kan aanmaken |
| Vrij chloor | 1 tot 3 mg/l | Het resultaat waar alle bovenstaande waarden voor dienen |
Wat een scheve balans je kost
De elektrolysecel is het duurste onderdeel van je installatie en tegelijk het meest gevoelige. Bij een te hoge pH en te hard water slaat kalk neer op de platen. Die kalklaag isoleert, waardoor de cel minder chloor produceert en harder moet werken voor hetzelfde resultaat. Zo gaat een cel die eigenlijk vijf tot zeven jaar mee kan, in drie jaar op.
De meeste moderne cellen keren regelmatig hun polariteit om, waardoor ze zichzelf grotendeels schoonhouden. Dat werkt goed, maar het is geen vrijbrief. Blijft je pH structureel boven de 7,6 hangen, dan haalt ook een zelfreinigende cel dat niet bij.
Daar komt het comfort nog bij. Prikkende ogen en een droge huid worden vaak toegeschreven aan chloor, terwijl de echte oorzaak meestal een pH is die te ver van de waarde van traanvocht afligt. Water in balans voelt gewoon prettiger.
In welke volgorde je bijstelt
De volgorde is belangrijk, omdat de waarden elkaar beïnvloeden. Begin bij de alkaliteit, want die stuurt je pH. Corrigeer daarna de pH naar 7,0 tot 7,4. Kijk vervolgens naar de calciumhardheid en pas als laatste naar de stabilisator en het zoutgehalte.
Meet bij voorkeur met teststrips of een fotometer, en niet alleen op het display van je zoutsysteem. Dat display toont een berekende waarde en loopt na verloop van tijd vaak uit de pas met de werkelijkheid. Een losse meting per twee weken tijdens het seizoen is een prima ritme, na een hoosbui of een druk zwemweekend meet je even tussendoor.
Voor wie het naadje van de kous wil weten: de eisen aan waterbehandeling in privézwembaden staan beschreven in de norm NEN-EN 16713-3. Een goede installateur werkt daarmee, en het geeft je houvast bij het stellen van vragen.
De fouten die ik het vaakst zie
De eerste is zout bijvullen bij troebel water, terwijl de pH het probleem is. De tweede is jarenlang stabilisator blijven doseren, waardoor de waarde ongemerkt oploopt tot boven de honderd en het chloor traag wordt. De derde is alleen in het hoogseizoen meten, terwijl juist in het voor- en najaar met wisselend weer de balans het snelst wegloopt.
En de vierde, minder bekend: bijvullen met leidingwater verandert je hardheid en alkaliteit. Vul je na een lekkage of een grote verversing flink bij, meet dan opnieuw voordat je conclusies trekt.
Kort samengevat
Je zoutgehalte is de brandstof, maar je waterbalans is de motor. Houd je pH tussen 7,0 en 7,4, je alkaliteit tussen 80 en 120 milligram per liter en je stabilisator onder de 50, en je zult merken dat je zoutsysteem opeens doet wat het beloofde. Je water blijft helder, je cel gaat jaren langer mee en je hoeft veel minder vaak in te grijpen.
Ben je toch bezig met je tuin en buitenruimte, dan vind je op huizenentuinen.nl inspiratie en praktische tips voor wonen en tuinieren rond je zwembad.